Sarsıntı durduğunda herkes önce duvarlara ve kolonlara bakar; oysa depremin en sinsi hasarı çoğu zaman gözle görülmeyen yerdedir: duvarların içindeki ve şapın altındaki borularda. Bina esnerken rijit borular binayla birlikte esneyemez; ek yerleri milimetrik oynar, kılcal çatlaklar açılır ve bu çatlaklar ilk gün tek damla sızdırmayabilir. Sonra haftalar içinde fatura kabarır, alt katta leke belirir, kombi basıncı düşmeye başlar. İstanbul'un beklenen depremi hepimizin gündemindeyken, Pendik, Tuzla ve Kartal'daki binalarda deprem sonrası tesisat kontrolünü neden ihmal etmemeniz gerektiğini ve ilk 24 saatte tam olarak ne yapmanız gerektiğini bu yazıda topladık.
Sarsıntının Borulara Yaptığı Üç Şey
- Ek yerlerini gevşetir: Rakorlar, contalı geçmeler ve lehim noktaları, binanın salınımında en zayıf halkadır. Gevşeyen ek, basınç altında günler sonra açılabilir.
- Rijit hatları çatlatır: Galvaniz ve pik gibi esnemeyen borular, beton içinde hapsolduğu yerde kılcal çatlar. Su kaçağı da gaz kaçağı da bu tip çatlaklardan doğar.
- Kot ve eğim bozar: Pis su hatları hafif zemin oturmasıyla bile eğimini yitirir; deprem sonrası "eskiden akıyordu, şimdi yavaş" şikayetinin nedeni budur.
İlk 24 Saat Kontrol Listesi
- Gaz kokusu kontrolü (ilk dakikalar): Kükürt-çürük yumurta kokusu alıyorsanız elektrik düğmesine dokunmadan gaz vanasını kapatın, camları açın, binayı boşaltıp 187'yi arayın. Gaz tarafı doğalgaz dağıtım şirketinin işidir; biz su ve atık su tarafını üstleniriz.
- Sayaç testi (ilk saatler): Tüm muslukları kapatın, su sayacının en küçük çarkına bakın. Dönüyorsa temiz su hattınız sarsıntıda yara almış demektir.
- Görünür hat turu: Kombi altı bağlantılar, klozet arkası köşe vanalar, tezgah altı fleksler, şofben ve termosifon rakorları: her birine kuru bir peçeteyle dokunun; nem varsa peçete söyler.
- Sıcak su ve kombi basıncı: Kombi ekranındaki basıncı not edin; 24-48 saat içinde kendiliğinden düşüyorsa kalorifer devresi sızdırıyordur.
- Gider ve rögar gözlemi: Sifon çekildiğinde guruldama, banyo süzgecinden geri gelme ya da bahçe rögarında taşma, atık su hattında kırılma işaretidir.
- Bina ortak alan turu (yönetici): Bodrumda kolon dipleri, depo ve hidrofor bağlantıları, garaj tavanındaki askı boruları kontrol edilmeli; artçılar gevşeyen askıları düşürebilir.
Hasar Tipi ve Risk Tablosu
| Tesisat Elemanı | Deprem Sonrası Belirti | Risk Düzeyi |
|---|---|---|
| Doğalgaz esnek bağlantısı | Koku, sayaçta sarfiyat | Çok yüksek — anında tahliye |
| Temiz su duvar içi hattı | Sayaç dönüyor, iz yok | Yüksek — günler içinde büyür |
| Kalorifer / yerden ısıtma devresi | Kombi basıncı düşüyor | Yüksek — şap altında yayılır |
| Pis su kolonu ve branşmanlar | Koku, yavaş akış, guruldama | Orta — hijyen ve koku sorunu |
| Bahçe/altyapı hatları | Zeminde çökme, ıslak bölge | Orta — zemini oyarak ilerler |
Bölgemizde Tablo Neden Daha da Önemli?
Kaynarca, Esenyalı ve sahil bandındaki dolgu zemine yakın bölgelerde sarsıntı, tepelerdeki kaya zemine göre daha güçlü hissedilir ve zemin oturması hatların eğimini daha kolay bozar. Yakacık ve Aydos eteklerindeki eski yapı stokunda galvaniz-pik hat oranı yüksektir; bu borular esneme toleransı en düşük gruptur. Kurtköy ve Sabiha Gökçen çevresinin yeni sitelerinde ise borular esnek olsa da kat bahçeli kulelerdeki uzun düşey hatların askı sistemleri artçılarda gevşeyebilir. Yani ne eski bina "zaten dayanmaz" diye kaderine bırakılmalı ne de yeni site "bize bir şey olmaz" diye atlanmalıdır; kontrolün kapsamı bina tipine göre değişir, gerekliliği değişmez.
Cihazlı Kontrol Neyi Görür, Göz Neyi Göremez?
Gözle yapılan tur yalnızca açıktaki bağlantıları test eder. Duvar ve şap içindeki hatlar için basınç testi uygular, düşüş varsa akustik dinleme ve termal kamera ile noktayı işaretleriz; atık su hatlarını boru içi kamerayla metre metre yüzeriz. Deprem sonrası verdiğimiz yazılı durum raporu, hem site yönetimlerinin karar defteri hem de sigorta ve hasar tespit süreçleri için belge niteliği taşır. Kırmadan, nokta atışı çalıştığımız için sağlam bölümlere dokunulmaz; net fiyat keşifte bildirilir.
Artçılar Sürerken Müdahale Nasıl Yapılır?
Deprem sonrası çağrılarda çalışma düzenimiz değişir: ekip binaya girmeden dış cephe ve merdiven boşluğuna göz atar, belirgin yapısal hasar şüphesi varsa önce belediyenin hasar tespit sürecine yönlendirir. Yapı güvenliyse müdahale, artçı ihtimaline karşı çıkış yolu açık tutularak ve mümkün olan en az kırımla tamamlanır; acil durumlarda kalıcı onarım yerine hattı güvenle devre dışı bırakıp suyu sağlam güzergahtan vermek de bir seçenektir.
Sarsıntıdan Önce Yapılacak Dört Hazırlık
- Dairenizin su ve gaz vanalarının yerini aile afet planınıza yazın; karanlıkta el yordamıyla bulabilecek kadar ezberleyin.
- Termosifon ve kombi gibi ağır cihazların duvar bağlantılarını kontrol ettirin; sarsıntıda yerinden oynayan termosifon, hem su hem elektrik riskini aynı anda üretir.
- Eski galvaniz ve pik hatları deprem beklemeden yeniletin; esnek PPR ve contalı sessiz borular sarsıntı toleransı en yüksek gruptur.
- Bina yönetiminizden doğalgaz deprem vanasının (sismik vana) çalışır durumda olduğunun yıllık kontrolünü isteyin.
Bu dört maddelik hazırlık, deprem sonrası kontrol listesinin yükünü baştan hafifletir; sağlam kurulan hat, sarsıntıdan da sağlam çıkar.
Sarsıntı sonrasında "görünürde bir şey yok" demek, kontrol yapıldı demek değildir. Pendik, Tuzla ve Kartal'da deprem sonrası tesisat kontrolü ve acil su kaçağı müdahalesi için 7/24 arayın: +90 542 617 40 24. Gece 03.00'te de aynı numara.